دانشگاه اصفهان متن شناسی ادب فارسی 2476-3268 3 1 2011 04 21 Correction and Analysis of a Distortion in Three Lines of Makhzanol Asrar and Eghbalnama تصحیح و تحلیل یک تصحیف در سه بیت از مخزن الأسرار و اقبالنامه نظامی 21 32 19240 FA محسن ذوالفقاری دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اراک مجید منصوری دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران Journal Article 2016 06 14 According to many researchers, there are no poets like Khaghani and Nezami whose poetry has been distorted and changed. The reasons for this matter are extensive attention of people to their poetry -especially Nezamiâs- and the difficulty of their poetry. In some cases, facing with exotic and complex compounds, the script-writers replaced such compounds with more familiar ones that they themselves knew their meaning. For this reason, there are a number of compounds in the poems of past writers whose meanings cannot be explained by commentators and lexicographers, This article tries to propose a correction of a similar distortion in three lines of Nezamiâs Khamse which is prevalent in Nezamiâs poetry and even Khghaniâs Divan. It also comments on some lines of Nezamiâs Khamse which are, somehow, related to Toranj and Naranj. به عقیدۀ بسیاری از محقّقان، شعرِ کمتر شاعری به اندازه نظامی و خاقانی دچار تحریف و تصحیف شده است و علّت آن نیز توجه بیش از اندازه عموم مردم به شعر آنها - بیشتر در مورد نظامی- و دیگر، دشواری شعر آنهاست که گاهی، کاتبان نُسخ هنگامی که با واژهها و ترکیبهای غریب و پیچیده آنها مواجه شدهاند، جای این ترکیبها و واژههای نامأنوس را با واژهها و ترکیبهایی که به نظر آنها رسیده و با آن آشنایی داشتهاند و معنی و مفهوم آن را نیز می‌فهمیده‌اند، عوض کردهاند؛ به همین سبب است که در برخی موارد، شارحان و حتّی فرهنگنویسان با برخی ترکیبات در شعر قدما مواجه میشوند که از گزارش معنی و مفهوم آن ترکیبها، فرو میمانند.آنچه در این مقاله از نظر خوانندگان میگذرد، تصحیح تصحیفی مشابه در سه بیت مختلف از خمسه نظامی است که این تصحیفها، تا حدودی در شعر نظامی و حتّی دیوان خاقانی فراگیر است. همچنین به شرح چند بیت از خمسه نظامی که بنوعی با ترنج و نارنج مرتبط است، پرداخته شده است.

https://rpll.ui.ac.ir/article_19240_ea1885fcd42e012525f86501e82e2ed3.pdf

دانشگاه اصفهان متن شناسی ادب فارسی 2476-3268 3 1 2011 04 21 Molavi`s Deviation of Norms in Sonnet’s Radif هنجارگریزی مولوی در ردیف غزل 33 54 19241 FA عطامحمد رادمنش دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد Journal Article 2016 06 14 In his collection of sonnets, Molana, the well – known Persian poet, has used innovation and deviation of norms more than other poets, especially with regard to quatrains. This tendency is quite tangible in all aspects of his poetry, particularly in Radif. He was well aware of the rhythm of Radif and its significance in Persian poetry. Thus he used it the most and he can be considered as a distinguished poet with regard to variety and deviation of norms in Radif construction. Ecstasy, rapture, and singing are all observable elements in his sonnets and they are also the main causes of his innovations in Radif. An attempt has been made in this research to deal with such issues as the unusual prolonged Radif, not observing the rhyme before it, the conversion of rhyme to Radif, the combination of Radif and rhyme, and lack of synonymy between various Radifs. مولوی در غزلیات خود، بیش از شاعران دیگر به هنجارگریزی و نوآوری، روی آورده است؛ این رویکرد در همه زمینه‌های شعر او؛ بویژه در ردیف آشکار است. وی از موسیقی ردیف و اهمّیت آن در شعر فارسی کاملاً آگاه بوده و بیشترین بهره‌ را از قبَل ردیف برده‌ است. او از حیث تنوّع و هنجار شکنی ردیف در تأمین ابعاد موسیقایی سخن، ممتاز است. هیچ یک از شاعران پارسی‌گوی به اندازه او از این امتیاز برخوردار نبوده است؛ غزلهای او اغلب از تأثیر وجد و شور سماع پدید آمده‌اند و همین امر باعث سنّت شکنی‌ها از جمله در ردیف شده است. طولانی بودن و شورانگیزی ردیف و گاه عدم رعایت قافیه پیش از آن و تبدیل قافیه به ردیف، امتزاج ردیف و قافیه، هم معنی نبودن ردیفها از جمله مواردی است که در این پژوهش بدانها پرداخته می‌شود.

https://rpll.ui.ac.ir/article_19241_91cc5f752c8854ba0724c4ada8bfa43f.pdf

دانشگاه اصفهان متن شناسی ادب فارسی 2476-3268 3 1 2011 04 21 The Structural-Communicative Pattern of Hadiqa's Tales الگوی ساختاری - ارتباطی حکایت‌های حدیقه 55 74 19242 FA بتول میرزایی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور تهران محمدرضا صرفی دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان فاطمه معین الدینی استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور کرمان فاطمه کوپا دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور تهران Journal Article 2016 06 14 Hadiqa is the first significant collection of verse in Persian. In this great work, Sanai addresses mystical subjects and elaborates on Islamic moral principles. To furnish his subject matter with more examples and details and make it comprehensible to common people he has made use of the narrative form. This article draws upon the communicative model of the Russian linguist and literary theorist, Roman Jakobson, to elucidate the role of Hadiqa’s tales in the fulfillment of its didactic goals. The six constitutive factors that make up any speech event in Jakobson’s model are the addresser (sender), addressee (receiver), message, context, code and contact. According to Jakobson, these six elements have distinct functions and in each speech event one of these functions is dominant. The analysis of the addresser, addressee and context elements and their functions in Hadiqa’s tales indicates that the referential function is the most significant and dominant function in this work and so communication orients towards context .Then the conative and emotive functions are dominant and reinforce the effect of narrator’s speech. حدیقه اولین منظومه مهم تعلیمی- عرفانی در زبان فارسی است. سنایی در این اثر ارزشمند، علاوه بر پرداختن به موضوعات عرفانی و بیان معارف اسلامی، از حکایت و داستان برای مستند و مستدل ساختن مطالب و قابل فهم ساختن آن ها برای عامه استفاده کرده است. در این مقاله، برای رسیدن به پاسخ این پرسش که حکایات حدیقه، چه نقشی در تحقق اهداف تعلیمی این منظومه عرفانی دارند؛ الگوی ارتباطی رومن یاکوبسن، ادیب و زبان شناس روسی، اساس کار قرار گرفته است. یاکوبسن در هر ارتباط کلامی، شش عنصر فرستنده، گیرنده، پیام، زمینه، رمز وتماس را دخیل می داند. از دیدگاه وی، در فرآیند ارتباط این عناصر، تعیین کننده کارکردهای زبان هستند و در هر ارتباط کلامی، همواره یکی از این کارکردها برجسته تر است. بررسی عناصرِ فرستنده، گیرنده و زمینه و کارکردهای این عناصر در حکایات حدیقه نشان می‌دهد که در حدیقه، کارکرد ارجاعی مهم‌ترین و پربسامدترین کارکرد است و در جهت توضیح وتبیین زمینه معنایی متن عمل کرده است. کارکردهای کنشی و عاطفی در مراتب بعدی قرار می گیرند و بر تأثیر و نفوذ کلام راوی می افزایند.

https://rpll.ui.ac.ir/article_19242_fec4605d84562e8c6278e95134f7cfdd.pdf

دانشگاه اصفهان متن شناسی ادب فارسی 2476-3268 3 1 2011 04 21 Gnostic Thoughts of Sanâie Concerning Prayer (Focusing on Haghighatolhaghighat) اندیشه‌های عرفانی سنایی در بابِ دعا (با تکیه بر حدیقه الحقیقه) 75 90 19243 FA خدابخش اسداللهی استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقّق اردبیلی 0000-0002-6656-578X Journal Article 2016 06 14 Worship is intrinsic and natural for human. One form of worship is prayer that each person may have a different idea about it. Thus, prayers are of three kinds: devoutly, austerely and mystically. Devoutly prayers are accompanied with material concerns and austerely prayers are accompanied with fear and worry. But, mystically prayers are love-oriented and, because of this, they are intrinsically acceptable. In such prayer, the person who prays does not expect his needs are satisfied but, instead, he enjoys the permission of dialogue which has been given to him by the Beloved. In this article, first of all, the necessity of prayers, invocation of God and degree of prayers are discussed. Then, Gnostic thoughts of Sanâie like the relationship between prayer and satisfaction, rejection of material requests and the conditions for granting of prayer and the secrets of its not granting are discussed. Finally, it can be concluded that the climax of Sanâie pleasure and ecstasy can be observed in various stages of his Gnostic prayers. عبادت، فطری و ذاتیِ انسان است. یکی از این عبادتها، دعا و نیایش است که هرکس ممکن است، نسبت بدان تلقّی و برداشتی متفاوت از دیگران داشته باشد؛ به همین جهت، دعا ممکن است عابدانه، زاهدانه یا عارفانه باشد. دعای عابدانه معمولاً با معامله‌گری و دعای زاهدانه با ترس و بیم همراه است؛ اما دعای عارفانه از آنجا که عاشقانه است، فی نفسه مطلوبیّت دارد و داعی با چنین نگرشی، دیگر منتظر برآورده شدنِ حاجت های خود؛ بخصوص، نیازهای مادّیِ خویش نیست، همین که معشوق به عاشق اذنِ گفتگو داده، لذّتبخش است. در این مقاله سعی برآن است که ابتدا مباحثی چون: سرّ وجوبِ عبادتها، ذکر و یادِ حق تعالی و درجة عبادتها مطرح شود، سپس اندیشه‌های عرفانی سنایی شامل: خواسته‌های سنایی به دعا، رابطة دعا و رضا، ردّ درخواست هایِ مادّی، شرایطِ برآورده شدنِ دعا و رازهای عدم اجابتِ آن ذکر گردد. بنابراین، اوج لذّت و سرمستی سنایی را در مراحل مختلفِ دعاهای عرفانیِ وی (مرحلة تجلّیِ افعالی، مرحلة تجلّیِ صفاتی و مرحلة تجلّیِ ذاتیِ پروردگار) ملاحظه می‌نماییم.

https://rpll.ui.ac.ir/article_19243_ecfb73dd406a4de3940b8c551087a6ad.pdf

دانشگاه اصفهان متن شناسی ادب فارسی 2476-3268 3 1 2011 04 21 A Survey on Power and Political Culture in Kalile va Demne بررسی کارکرد قدرت و فرهنگ سیاسی در کلیله و دمنه 91 104 19244 FA جواد دهقانیان استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه هرمزگان Journal Article 2016 06 14 In the history of India, Iran and Islamic countries Kalile va Demne is important in many aspects. In this work, the attitude toward human being and society in the pre-enlightenment era has been greatly reflected. In spite of superficial coherence, this work contains different layers and the role of three great oriental civilizations, that is, India, Iran and Arab can be observed in it. Most of Kalile va Demne's characters are beast and the style of the work is allegorical. The author uses this method to avoid political consequences. A great number of tales are about politics and political culture in oriental society (Iran, India and Islamic world). By analyzing this text the structure of political culture and its influence on individual and social behaviors can be discovered. Postmodernist thinkers, especially Michel Foucault, make it clear that power and political culture are so complicated and affect private and social life. It is possible to claim that there is a meaningful relationship between people’s deed and power in each society. In this article, we take a look at political culture and power in Kalile va Demne and will analyze its effects on people’s thoughts and deeds. کلیله و دمنه از جنبه‌های مختلف در تاریخ تمدن هند، ایران و جوامع اسلامی اهمیت داشته است. این کتاب بخوبی نگرش به انسان و اجتماع را در جامعة سنّتی (پیش از عصر بیداری) منعکس می‌کند. این کتاب به علّت امتزاج با فرهنگ‌های مختلف شرقی از لایه‌های متعدد برخوردار است. به طوری که حداقل نقش، سه تمدن بزرگ شرق؛ هند، ایران و عرب در آن قابل مشاهده و بررسی است. بیشتر داستان‌های کلیله و دمنه تمثیلی و به زبان حیوانات است. احتمالاً دلیل عمدة استفاده از شخصیت‌های حیوانی، محتوای سیاسی آن است. این شخصیت‌ها نویسنده را قادر ساخته، مسائلی را بیان کند که طرح آن در قالب شخصیت‌های انسانی، مشکلاتی را ایجاد می کرد. داستان‌های کلیله و دمنه غالباً انعکاس هرم قدرت در جامعة شرق (هند، ایران و جهان اسلام) است؛ بنابراین به بهترین وجهی ساز و کار فرهنگ سیاسی، منشأ قدرت و چگونگی رفتار و تأثیر آن را بر طبقات دیگر نشان می دهد. با تجزیه و تحلیل متن می توان ساختار فرهنگ سیاسی و تأثیر آن را بر رفتارهای فردی و اجتماعی کشف و بررسی کرد. آرا و عقاید نظریه پردازان مدرن و پست مدرن، خصوصاً میشل فوکو این واقعیت را آشکار می‌سازد که قدرت و فرهنگ سیاسی منشأ بسیار پیچیده دارد و بر تمام شئون زندگی فردی و اجتماعی تأثیر میگذارد. چگونگی به وجود آمدن قدرت و کنش و تعامل آن با جامعه و نهادهای اجتماعی، موجب بروز رفتارها و اندیشه‌هایی می‌شود که در تمایز رفتارهای مردم یک جامعه از دیگر جوامع تأثیرگذار است. به عبارت دیگر در پرتو این نظریه و نظریه‌های دیگر می‌توان ادّعا کرد، فرهنگ سیاسی در یک جامعه رابطة معناداری با نوع روابط انسانی دارد. در اینجا با بررسی قدرت، فرهنگ سیاسی و پیامدهای آن در کلیله و دمنه، در حد امکان رفتارها و باورهای انسان شرقی را در این اثر که به تعبیری ملتقای فرهنگ هند، ایران و جهان اسلام است، بررسی خواهیم کرد.

https://rpll.ui.ac.ir/article_19244_0dd1a9ab323ce9ea021fcd39248e686c.pdf

دانشگاه اصفهان متن شناسی ادب فارسی 2476-3268 3 1 2011 04 21 A Study of Divan’s Stories in Shahnameh (Based on morphological theory of Vladimir Propp) بررسی قصّه‌های «دیوان» در شاهنامه فردوسی (بر اساس نظریه ریخت‌شناسانه ولادیمیر پراپ) 105 122 19245 FA مسعود روحانی استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران محمد عنایتی کارشناس (‌ارشد) گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران Journal Article 2016 06 14 Nowadays there are many criticisms based on structural functions. Structuralists are always in search of specific narrative patterns to analyze stories and tales by using those patterns. Among available works, Propp’s work is so important. By analyzing Russian fairy tales he proposed a diagram of thirty one own-workings and he believed that this pattern can be applied to other fairy tales and even to novels. Later on Propp’s method was used by other researchers and sometimes it was criticized. Ferdowsi’s Shahnameh is such a work in which many stories and quasi-stories are seen. Among them are stories in which Divans play major roles. This article tries to apply Propp’s method for analyzing Divan’s stories and find the relevance of this method for analyzing such stories. Such analysis leads us to this conclusion that such stories can be analyzed on the basis of Propp’s functions and such functions are seen in these stories. With regard to topic and content, the movements present in these stories are of the first kind of Propp’s movements, that is, expansion through own-working H-I (war and struggle). Own-working of “talisman” and “magic” is present in most stories. In some Divan’s stories certain functions are repeated and this matter not only foregrounds the abilities of the hero but also creates a sense of suspension in the story. امروزه نقدهای زیادی وجود دارند که بر کارکردهای ساختاری استوارند. ساختارگرایان همواره در پی آن بودند که به الگوهای روایتی مشخص دست یابند تا به کمک آنها، قصهها و داستانها را مورد بررسی قرار دهند. از بین آثار به وجود آمده، کار ولادیمیر پراپ از همه مهمتر بود؛ وی با تجزیه و تحلیل قصههای روسی پریان، نموداری شامل سی و یک خویشکاری ارائه کرد و معتقد بود، این الگو را میتوان در مورد سایر قصههای عامیانه و حتی رمانها به کار برد. روش پراپ بعدها توسط محققّان دیگر مورد استفاده قرار گرفت و گاهی نقدهایی بر آن وارد شد. شاهنامة فردوسی از جمله آثاری است که در آن داستانها و داستانوارههای فراوانی دیده میشود. از جملة آنها، داستانهایی است که در آنها دیوان از نقشورزان اصلی هستند. در این مقاله سعی شد تا نمودار خویشکاریهای پراپ و روش ریختشناسانة وی در داستانهای دیوان پیاده شود تا مشخص گردد، نظریة پراپ تا چه اندازه بر این داستانها انطباق دارد. بررسیها و تجزیه و تحلیل این داستان ما را به این نتایج رسانده است که قصههای دیوان در شاهنامه قابل بررسی با کارکردهای ریختشناسانة پراپ است و توالی کارکردهای مورد نظر پراپ نیز در این داستانها دیده می‌شود. حرکتهای موجود در این داستانها از نظر موضوع و محتوا، بیشتر از نوع اول حرکتهای پراپ یعنی «بسط از طریق خویشکاری H-I (جنگ و کشمکش) هستند و خویشکاری «طلسم» یا «افسون» در اکثر داستانها حضور دارد. در برخی داستانهای دیوان، بعضی کارکردها تکرار شدهاند که این امر علاوه بر تاکید بر اهمیت حادثهای که رخ میدهد و توانایی‌های خاص قهرمان، نوعی حالت تعلیق در قصه به وجود میآورد.

https://rpll.ui.ac.ir/article_19245_7479c27cd22fb21767fcc3a41ac7dbbb.pdf

دانشگاه اصفهان متن شناسی ادب فارسی 2476-3268 3 1 2011 04 21 Analysis of Archetypes Function in a Section of Bahrame Chubin Story تحلیل کارکرد کهن‎الگوها در بخشی از داستان بهرام چوبین 123 134 19246 FA طیبه جعفری دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان زینب چوقادی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان Journal Article 2016 06 14 The story of our national and ethnic history, Shahnameh, is a valuable book, including myth, epic and history. Some theorists have tried to divide this book into three sections: mythological, historical and epical. But separating these sections from each other is impossible because these parts are basically tied. For example, what they call the historical part of Shahnameh includes some mythological elements, symbolic parts and Persian archetypes. It also includes some epical elements. The process of individuation in one of these historical–legendary stories, Bahrame Choobineh, is very clear. In this narrative, Bahram comes into a symbolic castle with the guide of a Gore and meets the beautiful fairy that could be a symbol of the anima of his unconscious. After this meeting, his character changes and he decides to catch Persian kingdom. He riots against the King Hormozd and rules Iran for a while. But his kingdom lasts very short and Bahram is sentenced to death because, on the one hand, he rioted against king who is a holy motif in Iranian ancient beliefs and, on the other, he forgot the rule of knights that the hero has simply heroic charisma but the kingdom belongs to someone who has king charisma . سرگذشت قومی و ملّی ما شاهنامه فردوسی، نسیجی گرانقیمت، بافته از تار و پود اسطوره، حماسه و تاریخ است که برخی کوشیده‌اند آن را به سه بخش اساطیری، حماسی و تاریخی تقسیم کنند؛ اما در هم تنیدگی این سه قسمت چنان است که تعیین حدّ و مرز و جداسازی آن از یکدیگر امری ناممکن می‌نماید. برای نمونه آنچه ایشان آن را بخش تاریخی شاهنامه می دانند، مزیّن به طرازی زربفت از اندیشه اساطیری و مفاهیم نمادین و کهن الگویی قومی و بدوی ایرانیان و همچنین دارای رنگ و بویی حماسی است. یکی از این داستانها، داستان تاریخی- افسانه‌ای بهرام چوبین است که در بخشی از آن «کهن‎الگوی فرایند فردیت روانی» نمودی برجسته یافته است. در این بخش، بهرام به پیشروی گوری، وارد قصری نمادین می شود و با آنیمای پری پیکر مستور در ناخودآگاهی خویش ملاقات می‎کند و در پی این ملاقات، تحوّلی عظیم در شخصیت وی پدید می‎آید؛ چنان که سودای پادشاهی در سر می‎پروراند و به دنبال این سودا بر هرمزد شاه می‏شورد و چندگاهی نیز بر تخت حکومت ایران می‎نشیند. اما این پادشاهی دیری نمی‏پاید و بهرام محکوم به مرگ می‎شود؛ زیرا از یک سو به شاه که بن مایه‏ای مقدس و الهی در نظام فکری ایران کهن است، بی‏حرمتی کرده است و از دیگر سوی هنجار پهلوانی را شکسته و فراموش کرده است که پهلوان هرچند هم نیرومند باشد، تنها فرّة پهلوانی دارد و سریر پادشاهی از آن کسی است که از فرّة شاهی برخوردار باشد.

https://rpll.ui.ac.ir/article_19246_503c0c543f4f9b226d9d1aaf8ed51552.pdf