دانشگاه اصفهانمتن شناسی ادب فارسی2476-32684320121121نسخه کامل شماره 15 پاییز 1391019338FAJournal Article20160614https://rpll.ui.ac.ir/article_19338_e4b6eb216bbdb917de6d72de4d791ce9.pdfدانشگاه اصفهانمتن شناسی ادب فارسی2476-32684320121121An Investigation of Content and Structure of Esfazari Epistolaryبررسی محتوا و ساختار «ترسّل اسفزاری»12419331FAمحمودمدبریاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمانمحمدرضاصرفیاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمانمحمدصادقبصیریدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمانسیدامیرجهادیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمانJournal Article20160614One of the great figures of Timurid period is Moin-al-Din Mohammad Zamji Esfazari Heravi, the famous letter-writer, poet, calligrapher and historian of whom a number of works have remained. The only published work of this writer is the book <em>Rozat al-Janat fi Osaf Madina Harat </em>and his other works have been forgotten throughout time. One of his outstanding works is <em>Tarassol. </em>This work consists of an introduction, four letters and a conclusion and it is one of the works which became famous even in the time of its writer. At the beginning of this work, the writer mentions the theoretical basics of epistolary and letter-writing and then he includes the letters he wrote as a letter-writer on behalf of Sultan Hossein Bayghara. There are various types of formal and informal letters in this work such as: Amsale, Manashir, orders, symbols, Soltaniat, Ekhvaniat, Ojubeh etc, and Esfazari has tried to make his work not only a comprehensive list of letters in Timurid period but also an example for letter-writers and, probably due to this reason, this work became so popular. The style of this work is elaborated and the structure of its letters is very similar to common structures of other epistolaries of Timurid and previous periods. However, there are a number of letters like Ketabeh, Vaghfnameh, introduction, epitaph, As’ale etc, in this work due to which this work does not simply consist of governmental letters like symbols, charters and Soltaniat; something which is absent in the works of Esfazari’s contemporaries.
This article tries to introduce the content of Esfazari’s work, state his ideas about letter-writing and investigate structural characteristics of this workThis article tries to introduce the content of Esfazariâs work, state his ideas about letter-writing and investigate structural characteristics of this work.یکی از بزرگان دوره تیموری معینالدّین محمّد زمجی اسفزاری هروی، منشی، شاعر، خوشنویس و مورّخ مشهور است، که از او آثاری برجسته به جا مانده است. از تألیفات این نویسنده دوره تیموری تنها کتاب روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات به چاپ رسیده و سایر آثار او در غبار زمان به دست فراموشی سپرده شده است. از آثار شایان توجه او «ترسّل» است. این اثر مشتمل برمقدمه، چهار منشأ و یک خاتمه است و از جمله آثاری است که از همان زمان تألیف و در عصر خود مولّف به شهرت و قبول عام رسیده، در ابتدای اثر نویسنده باختصار به بیان مبانی و موازین نظری ترسل و کتابت می پردازد و در ادامه نامههایی را که در طول دوران دبیریاش از جانب سلطان حسین بایقرا به رشته تحریر در آورده، میآورد. انواع گوناگونی از نامههای رسمی و غیر رسمی در اثر آمده که میتوان به گونههای زیر اشاره نمود: امثله، مناشیر، فرمانها، نشانها، سلطانیات، اخوانیات، عرضه داشتها، اجوبه و.... اسفزاری کوشیده که اثر وی هم جامع مکتوبات عصر تیموری باشد و هم اینکه نمونه و الگویی برای کاتبان به دست دهد و شاید به همین علّت باشد که «ترسّل» از قبول عام برخوردار شده است. سبک اثر فنّی و مصنوع است و ساختارهای مکاتیب «ترسّل» شباهت بسیاری به ساختارهای رایج در میان سایر مترسّلان دوره تیموری و پیش از او دارد، جز آنکه برخی نمونه مکتوبات مانند کتابه، وقفنامه، مقدمهنویسی، قبر نوشته، تسلیت نامه، اسئله و... در این اثر به چشم میآید که باعث شده این اثر صرفاً در برگیرنده مکاتیب حکومتی چون نشان ها، منشورها و سلطانیات نباشد؛ چیزی که در میان آثار معاصران اسفزاری چندان مسبوق به سابقه نیست. نگارندگان مقاله حاضر برآنند تا ضمن معرفی محتوایی اثر اسفزاری، به بیان نظرات او در باب کتابت و دبیری و بررسی ویژگیهای ساختاری اثر بپردازند.https://rpll.ui.ac.ir/article_19331_4ab96e9e2821b878e437a27fe6affc79.pdfدانشگاه اصفهانمتن شناسی ادب فارسی2476-32684320121121Analysis and Criticism of Mathnavi’s Commentaries Regarding the Historical and Narrative Context of the Tale “Nazar Kardane Peighambar be Asiran”نقد و تحلیل شروح مثنوی درباره زمینه تاریخی و روایی حکایت «نظرکردن پیغامبر به اسیران»253819332FAاحمدرضاییدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قملیلیصدرهاشمیکارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قمJournal Article20160614In most of the cases, commentators of Mathnavi have first explored the context, especially historical context, and then the other aspects of the text. It can be said that one of the reasons behind compiling the tales of Mathnavi by Foruzanfar was to explain such context. However, not paying attention to the techniques of Molavi with regard to the context, commentators have sometimes made mistakes in recognizing the historical context and explaining the text.
On the basis of this, this research investigates the historical context of one of the shared tales of Mathnavi and Fihe Mafih, that is, <em>Nazar Kardane Peighambar be Asiran, </em>and proposes this idea that commentators are divided into three groups due to their negligence of Molavi’s techniques: 1) those who consider the battle of Badr as the historical context of the tale, 2) those who consider the battles of Bani Nazir and Bani Ghorayze as the historical context of that tale, 3) those who are silent on this issue. While analyzing the ideas of commentators, the reasons behind their mistake in two issues are explained: 1) similar tale in Fihe Mafih, 2) the structure of the tale and the creativity of Molavi.
در شروح مثنوی، شارحان در بسیاری موارد، نخست زمینة متن (Context) بویژه زمینة تاریخی را کاویدهاند، آنگاه به جنبههای دیگر متن پرداختهاند. میتوان گفت یکی از دلایل فروزانفر در تألیف قصص مثنوی نیز تبیین چنین زمینهای بوده است. امّا گاهی اوقات شارحان بیتوجه به شگردهای مولوی دربارة زمینة متن، هم در تشخیص زمینة تاریخی و هم در شرح متن گمراه و سرگردان شدهاند. بر این اساس، در پژوهش حاضر، زمینة تاریخی یکی از حکایات مشترک مثنوی و فیه مافیه به نام «نظر کردن پیغامبر به اسیران»، را در شروح گوناگون بررسی کرده و نشان دادهایم. شارحان به دلیل بیتوجهی به شگردها و تصرّفات مولوی به سه گروه تقسیم شدهاند:1)گروهی زمینة تاریخی حکایت را جنگ بدر دانستهاند. 2) گروهی زمینة تاریخی حکایت را غزوة بنی نضیر و بنی قریظه دانستهاند. 3)گروهی هم در این باره سکوت کردهاند. آن گاه ضمن تحلیل نظر شارحان، علل انحراف آنان را در دو موضوع تبیین نمودهایم:1)حکایت مشابه در فیه مافیه 2)ساختار حکایت و خلاقیت مولوی.https://rpll.ui.ac.ir/article_19332_7893ae266c8bfc8fbf26ef9b64d055cd.pdfدانشگاه اصفهانمتن شناسی ادب فارسی2476-32684320121121Sabaye Kashani’s Imitations of Ferdowsi’s Shahnameh in Khodavandnamehشیوههای تقلید صبای کاشانی در خداوندنامه از شاهنامه فردوسی395819336FAمحمدرضانجاریاندانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزدحمیدرضانفرکارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزدJournal Article20160614<em>Khodavandnameh </em>book of poetry has been written by Fathali Khan Sabaye Kashani, the Persian poet of the Literary Restoration School in late twelfth and early thirteenth century. This religious epic which consists of 12000 verses has been composed as an imitation of Ferdowsi’s <em>Shahnameh</em> for describing the life of Prophet of Islam, his miracles and the battles of Imam Ali. Composing this book of poems, the poet has borrowed the words and expressions of <em>Shahnameh. </em>By manipulating the expressions of <em>Shahnameh</em>, the poet sometimes coins new expressions. He has used the marvelous and bombastic language of <em>Shahnameh </em>(Khorasani style) which was the aim of Restoration poets for reviving the ancient language and stopping the deterioration of language. The composer of <em>Khodavandnameh </em>has not shown any innovation in creating the imagery (like metaphor and simile) and he has used the imagery of <em>Shahnameh. </em>This article tries to explain Saba’s imitations of Ferdowsi via mentioning a number of examples in the fields of vocabulary, syntax, imagery (metaphor and simile), expression, idioms etc. منظومة خداوندنامه از فتحعلیخان صبای کاشانی (1179-1238 ق.) شاعر پارسیگوی اواخر قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم از شاعران مکتب بازگشت ادبی است. این حماسه دینی که حاوی دوازده هزار بیت در بحر متقارب مثمّن محذوف است، به تقلید از شاهنامة فردوسی سروده شده و در شرح حال پیامبر اکرم (ص) ، معجزات وی و غزوات امیرالمؤمنین علی(ع) است؛ از جمله بیت زیر:
فردوسی:
<strong>سپهبد به اسب اندرآورد پای </strong><strong><br /> <br /> </strong>
<strong> </strong>
<strong>تو گفتی که گردون برآمد ز جای</strong><strong><br /> <br /> </strong>
صبا:
<strong>پیمبر به ارغون درآورد پــای </strong><strong><br /> <br /> </strong>
<strong> </strong>
<strong>تو گفتی دو گیتی بـرآمد زجــای</strong><strong><br /> <br /> </strong>
صبای کاشانی در سرودن این منظومه وامدار اصطلاحات و ترکیبات و لغات شاهنامة فردوسی است. گاه نیز با اندکی تصرّف در تعبیرات شاهنامه دست به تعبیرآفرینی میزند. او از زبان فخیم و پرطنطنه و باشکوه فردوسی (سبک خراسانی) استفاده کردهاست که طبیعتاً هدف شاعران بازگشت نیز همین بوده تا زبان کهن را احیا و از انحطاط زبان جلوگیری کنند. سرایندۀ خداوندنامه در خلق صور خیال از جمله «استعاره و تشبیه» ابتکاری نداشته و از تصویرسازی شاعر طوس بهره مند شده است. نگارندگان در این مقاله سعی دارند تا شیوههای تقلید صبا از فردوسی را با ذکر شواهد از دیدگاه واژگان و نحو، قالببندی، صور خیال (تشبیه و استعاره)، ترکیبات و تعبیرات و... تبیین کنند.
https://rpll.ui.ac.ir/article_19336_f713b706116647a125138d04848a5087.pdfدانشگاه اصفهانمتن شناسی ادب فارسی2476-32684320121121The Role of Tazkarehs and Dictionaries in Correcting the Texts
(case study: Masoud Sa’d Salman Divan)نقش تذکرهها و فرهنگها در تصحیح متون (مورد مطالعه دیوان مسعود سعد سلمان)597419333FAغلامرضاسالمیاناستادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاهسهیلیاری گل درهدانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدانJournal Article20160614Correcting old texts is one of the important and difficult branches of literary studies. There are various methods for correcting texts in most of which the oldest text has an especial status in recording correctly. In many cases, there is a long time gap between the date of text’s creation and the oldest available text. However, some examples of that very text may have been entered into the Tazkarehs or dictionaries which are older than the available version of that text. The main question of this study is whether auxiliary texts like Tazkarehs, anthologies and dictionaries can be used as complementary of handwritten versions in correcting the texts. Answering this question, Masoud Sa’d Salman’s Divan was selected as the source of this study because his poetic examples in dictionaries and Tazkarehs can help us with solving many difficulties of texts’ correction.تصحیح متون کهن از شاخههای مهم و در عین حال دشوار پژوهشهای ادبی به شمار میآید. روشهای گوناگونی برای تصحیح متون وجود دارد که در بیشتر آنها «اقدم نسخ» جایگاهی ویژه در گزینش ضبط درست دارد. در موارد بسیاری میان تاریخ پدید آمدن متن و کهنترین نسخه موجود، فاصله زمانی فراوانی وجود دارد؛ در حالی که ممکن است، شواهدی از همان متن در تذکرهها یا فرهنگهای لغت که تاریخی کهنتر نسبت به نسخه موجود دارند، وارد شده باشد. سؤال اصلی این پژوهش آن است که آیا منابع واسطهای، یعنی تذکرهها، جُنگها و فرهنگهای لغت را میتوان مکمّل نسخههای خطّی در تصحیح متون قلمداد کرد یا خیر؟ برای رسیدن به پاسخ با انتخاب دیوان مسعود سعد سلمان به عنوان منبع مورد مطالعه، ملاحظه شد که در بسیاری از موارد با بهرهگیری از شواهد شعری این شاعر در فرهنگهای لغت و تذکرهها میتوان به حلّ بسیاری از دشواریهای تصحیح متون کمک کرد.https://rpll.ui.ac.ir/article_19333_67d623ec7265cd0d2dfb16a5985b9c4b.pdfدانشگاه اصفهانمتن شناسی ادب فارسی2476-32684320121121Reviewing Aghraz-al-Siasahبازنگری اغراض السیاسه759619334FAمختارکمیلیاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولی عصر رفسنجانJournal Article20160614One of the valuable Persian books on social and political affairs is <em>Aghraz-al-Siasah </em>by Zahiri Samarghandi which has been corrected and published by Ja’far She’ar in 1349. The version corrected by She’ar which is the only printed version of this book until now has various mistakes and defections which should be eliminated or corrected in other printings. In this essay, the correct forms of some of these mistakes have been offered regarding the textual and non-textual contexts. <em>Sandbadnameh </em>and Divans of Persian and Arab poets are the sources which have had an important role in correcting a number of incorrect words. Comparing some of the expressions of this book as the textual context has shown the correct form of some incorrect words. The results of this study show that although the correction of some Persian texts has been carried out by scholarly persons, these texts still need to be reviewed and even corrected again.یکی از کتابهای ارزنده اجتماعی و سیاسی فارسی اغراض السیاسه اثر ظهیری سمرقندی، نویسنده نامدار سده ششم هـ.ق، است که جعفر شعار آن را در سال 1349 تصحیح و منتشر کرده است. متن مصحّح شعار که تا امروز تنها چاپ کتاب است، به دور از کاستیها و لغزشها و اغلاط چاپی و غیر چاپی نیست. در جستار حاضر صورت درست پارهای از اغلاط کتاب به قرائن درون متنی و غیرمتنی نشان داده یا پیشنهاد شده است. در این پژوهش سندبادنامه و دیوانهای شاعران پارسی یا تازیگوی مراجعیاند که در تصحیح پارهای از واژههای نادرست نقش بسزایی داشته اند. مقابله پارهای از عبارات اغراض السیاسه با عبارت دیگری از همین کتاب به عنوان قراین درون متنی، صورت درست پارهای از اغلاط را نشان داده است.https://rpll.ui.ac.ir/article_19334_6adb0b6a74af2bd5b09ea57789cf2fdf.pdfدانشگاه اصفهانمتن شناسی ادب فارسی2476-32684320121121Unsaid Words about Persian Works Ascribed to Sheikh Bahaeeناگفتههایی درباره آثار فارسی منسوب به شیخ بهایی9711219335FAمحسنمحمدی فشارکیاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهانفاطمهقیومیان محمدیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهانJournal Article20160614It is evident that Sheikh Bahaee has a number of Persian writings besides his numerous Arabic writings but, as time passed, some works were ascribed to him mistakenly. This article tries to introduce and investigate such ascribed works. The works explored in this study include: <em>Tooti Nameh, Nan va Panir, Nan va Khorma, Mathnavi Sheikh Abulpashm, Manzume dar Ta’bire Roya, Mathnavi Romuze Esme Azam </em>and the prose treatise <em>Pande Ahle Danesh va Hoosh be Zabane Gorbeh va Moosh.</em>
<em> </em>اینکه از شیخ بهایی به جز تألیفات متعدّد به زبان عربی، آثاری نیز به زبان فارسی به جا مانده، امری مسلّم است. امّا طیّ گذشت زمان آثار دیگری نیز باشتباه به وی منسوب شده است. این مقاله باختصار به معرّفی این آثار منسوب و بررسی موارد انتساب آنها خواهد پرداخت. آثاری که در این نوشتار مورد بحث قرار گرفته است، عبارتند از: «طوطینامه»، «نان و پنیر»، «نان و خرما»، «مثنوی شیخ ابوالپشم»، «منظومه در تعبیر رؤیا»، «مثنوی رموز اسم اعظم» و رساله منثور «پند اهل دانش و هوش به زبان گربه و موش».https://rpll.ui.ac.ir/article_19335_81be9b313aa50e0d171d7fe19c3eed51.pdfدانشگاه اصفهانمتن شناسی ادب فارسی2476-32684320121121A Commentary, Analysis and Correction of Several Complicated Verses of Khaghani Shervaniشرح، تحلیل و تصحیح چند بیت دشوار از خاقانی شروانی11312619337FAمحمدامیناحمدپوردانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاهقدرت اللهضرونیکارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسیJournal Article20160614The manner of expression used by Khaghani in some of his poems is so strange and complicated that makes the understanding of his poems very difficult and even impossible. Thus, for understanding the meaning of his poems, researchers should ponder on his poems a lot. Although the first attempts for decoding his poems date back to the first years of his Divan’s publication, and in contemporary time considerable points have been discovered about his poems as orientalists set out to study his poems, still there are a number of problems in his poems which are incomprehensible and understanding of the poet’s intentions is very difficult. Hence, besides available commentaries, more comprehensive commentaries of Khaghani’s poems should be written to elucidate ambiguities of his poetry. This article tries to point to some important issues in several difficult verses of Khaghani and, comparing the ideas of Khaghani’s researchers, it tries to elucidate the mistakes of commentators in explaining such verses and consequently state the aspects which seem to be appropriate.شیوه بیان خاقانی در برخی از اشعارش چنان غریب و دشوار است که فهم و درک شعر او را پیچیده و گاه غیر ممکن میسازد؛ بنابراین شایسته است که توجه ادبا برای درک معانی اشعار وی بیشتر از بسیاری دیگر از شعرای پهنه ادب فارسی باشد. با اینکه تلاش برای راه یافتن به دنیای خاقانی تقریباً قدمتی برابر با اولین سالهای انتشار دیوان وی دارد و در عصر جدید با ورود شرقشناسان به جرگه پژوهندگان شعر خاقانی، نکات جالب توجهی در مورد دیوان وی به دست آمده؛ اما باز هم برخی موارد در لابهلای اشعار وی وجود دارد که یا اصلاً قابل فهم نیست و یا دریافتن مقصود شاعر با دشواری بسیار همراه است؛ از این رو لازم است که به جز شروح موجود، توضیحات جامعتری از اشعار خاقانی در اختیار علاقهمندان قرار گیرد تا چراغی شود، برای ره یافتن به تاریک خانههای اشعار وی. در این مقاله سعی شده است تا به برخی نکات حائز اهمیت در چند بیت دیریاب خاقانی اشاره شود و ضمن نقد و مقایسه آرای خاقانی شناسان غثّ و سمین گفتار آنان را در این باره دریابیم و با استناد به منابع مختلف، اشتباهات شارحان را در توضیح این ابیات روشن سازیم و وجوهی را که به واقعیت نزدیکتر است، بیان کنیم.https://rpll.ui.ac.ir/article_19337_17aa71b0a8ee9de35e6980ecf02c6581.pdf