استشهاد به شعر سنائی در سیزده فرهنگِ فارسی و معرّفیِ نوزده بیتِ نویافتۀ منسوب به او

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.22108/rpll.2024.140240.2317

چکیده

تبیین مسئله: برای تصحیح و تکمیل آثار سنائی مراجعه به منابعِ جنبی ضرورت دارد، از‌جمله فرهنگ‌های فارسی. در این مقاله، ابیاتِ منسوب به سنائی در سیزده فرهنگِ اوّلیّۀ فارسی بررسی و نوزده بیتِ تازۀ او معرّفی شده است.

روش: روشِ این پژوهش تحلیلِ استنادی است. ابتدا به روش کتابخانه‌ای و بر پایۀ سیزده فرهنگ فارسی ابیات منسوب به سنائی را استخراج کردیم. سپس با استفاده از روشِ تحلیلِ استنادی معلوم کردیم که هر کدام از انتساب‌ها چه وضعیتی دارد. در ادامه به ذکر نوزده بیت نویافتۀ او پرداختیم که در آثار مُصَحَّحِ او موجود نیست. همچنین به‌اختصار مواردی را که سهواً بیتی از دیگران به سنائی منتسب شده است را معرّفی کردیم.

یافته‌ها و نتایج: 1)برای تصحیح و تکمیل آثارِ سنائی، توجّه به شواهدِ شعریِ او در فرهنگ‌های فارسی ضرورت دارد. با بررسی سیزده فرهنگ فارسی از قرن هفتم تا سیزدهم هجری، در مجموع 1515 بیت (و یا مصراع) یافتیم که به سنائی منسوب شده است و در میان آنها نوزده بیت تازه یافتیم که در آثارِ چاپیِ او نیامده است. 2)صحّتِ انتسابِ شاهدهای شعری در فرهنگ‌های فارسی نِسبی است و گاهی بیتی را سهواً به شخصی دیگر نسبت داده‌اند. چنانکه در این سیزده فرهنگ سی‌ویک بیت و یک مصراع به‌خطا به سنائی منسوب شده است و این خطا بیش‌از‌همه دربارۀ اشعار سوزنی سمرقندی و هفت‌پیکر نظامی گنجوی رخ داده است. 3)در فرهنگ‌های فارسی، از میان آثار سنائی، بیش‌از‌همه به ابیاتی از حدیقة الحقیقة و سپس دیوان او استشهاد شده است.4)آثارِ چاپیِ سنائی جامعِ همۀ اشعارِ او نیست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Citation of Sana'i's poetry in thirteen Persian dictionaries and introducing nineteen newly found verses attributed to him

نویسنده [English]

  • mahmood nadimi harandi
Department of persian language and literature, Payame Noor Unvierstiy, Tehran, Iran
چکیده [English]

Problem Statement: It is necessary to refer to secondary sources to critical edition and complete Sanai's works. It is among the secondary sources of Persian dictionaries. In this article, verses attributed to Sana'i in thirteen early Persian dictionaries have been reviewed and his nineteen newly found verses have been introduced.

Research Method: The method of this research is citation analysis. First, we extracted the verses attributed to Sanai by library method and based on some Persian dictionaries. Then, using the method of citation analysis, we determined the status of each of the attributions. In the following, we mentioned his nineteen verses that are not available in his edited works. Also, we have briefly introduced the cases where a verse of others has been mistakenly attributed to Sana'i.

Result / Finding:

1) For critical editing and completion of Sanai's works, it is necessary to pay attention to his poetic evidence in Persian dictionaries. By examining thirteen Persian dictionaries from the 7th to the 13th century, we found a total of 1515 verses (or stanzas) attributed to Sana'i, and among them we found his nineteen verses that did not appear in his printed works.

2) The attribution of poetic evidences in Persian dictionaries is sometimes incorrect and a verse is mistakenly attributed to another person. As in these thirteen dictionaries, thirty-one verses and one stanza are wrongly attributed to Sana'i, and this mistake occurred most of all in the Suzani Samarqandi poems and Nezami Ganjavi's Haft-peykar.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sana'
  • i, Persian dictionaries, poetic evidence, citation, newly found verses